DẤU HIỆU DỊ TẬT CƠ XƯƠNG KHỚP BẨM SINH Ở TRẺ NHỎ

Dị tật cơ xương khớp bẩm sinh ở trẻ nhỏ có thể biểu hiện ngay từ khi mới chào đời hoặc chỉ trở nên rõ ràng hơn khi trẻ bắt đầu vận động, tập đứng và tập đi. Một số bất thường như trật khớp háng phát triển, bàn chân khoèo, chênh lệch chiều dài chi hoặc hạn chế vận động khớp nếu được phát hiện sớm thường có nhiều cơ hội điều trị hiệu quả hơn. Vì vậy, cha mẹ cần chú ý những dấu hiệu bất thường trong tư thế, hình dáng chi và quá trình vận động của trẻ để đưa trẻ đi khám khi cần thiết.

Dị tật cơ xương khớp bẩm sinh ở trẻ nhỏ là gì?

Dị tật cơ xương khớp bẩm sinh là những bất thường liên quan đến xương, khớp, cơ, gân hoặc cấu trúc chi xuất hiện từ giai đoạn bào thai hoặc được phát hiện trong những năm đầu đời. Mức độ có thể khác nhau, từ những thay đổi nhẹ về hình thái đến các bất thường ảnh hưởng đến khả năng vận động của trẻ.

Một số tình trạng có thể được phát hiện ngay sau sinh, trong khi một số trường hợp không có biểu hiện rõ ràng và chỉ được nhận biết khi trẻ lớn hơn. Chẳng hạn, loạn sản phát triển khớp háng (DDH) có thể không gây đau và các dấu hiệu ban đầu khá kín đáo. Nếu không được phát hiện, khi trẻ bắt đầu đi có thể xuất hiện dáng đi khập khiễng hoặc bất thường về vận động.

Bên cạnh đó, bàn chân khoèo bẩm sinh, các biến dạng bàn chân, bất thường trục chi, chênh lệch chiều dài hai chân hoặc hạn chế vận động khớp cũng là những biểu hiện cha mẹ nên lưu ý.

Điều quan trọng là không phải mọi trẻ có hình dáng hoặc tư thế vận động khác biệt đều mắc dị tật. Việc xác định nguyên nhân cần dựa trên khám lâm sàng và các phương tiện chẩn đoán hình ảnh phù hợp khi bác sĩ chỉ định.

Những dấu hiệu dị tật cơ xương khớp cha mẹ cần lưu ý

Một số bất thường có thể được nhận thấy ngay từ khi trẻ còn nhỏ. Cha mẹ nên quan sát sự cân đối của hai bên cơ thể cũng như cách trẻ cử động trong sinh hoạt hằng ngày.

• Bất thường về khớp háng

Loạn sản phát triển khớp háng là một trong những tình trạng cần được chú ý ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Một số dấu hiệu có thể gặp gồm:

• Một chân có vẻ ngắn hơn chân còn lại.
• Hai chân cử động không giống nhau.
• Một bên chân khó dạng ra khi thay tã.
• Các nếp gấp da ở đùi hoặc mông hai bên không đối xứng.
• Khi trẻ bắt đầu đi có thể xuất hiện dáng đi khập khiễng hoặc đi không vững.

Đáng lưu ý, DDH thường không gây đau ở trẻ nhỏ, vì vậy việc trẻ không quấy khóc hoặc không có biểu hiện đau không đồng nghĩa với việc khớp háng hoàn toàn bình thường.

• Bất thường về bàn chân

Bàn chân khoèo là tình trạng bàn chân của trẻ bị cong hoặc xoay vào trong, có thể ảnh hưởng một hoặc cả hai bên. Bàn chân có thể hướng vào trong, xuống dưới hoặc có cảm giác cứng, khó đưa về tư thế bình thường khi vận động nhẹ.

Ngoài ra, cha mẹ cũng nên lưu ý nếu bàn chân của trẻ có hình dạng bất thường rõ rệt, hai bên không cân đối hoặc trẻ gặp khó khăn khi đặt bàn chân xuống đất khi tập đứng, tập đi.

• Bất thường về chiều dài và trục chi

Nếu một chân có vẻ ngắn hơn chân còn lại, hai đầu gối không ở cùng độ cao khi trẻ co chân hoặc hai chân có hướng phát triển không cân đối, cha mẹ nên đưa trẻ đi kiểm tra.

Khi trẻ lớn hơn, dáng đi bất thường, đi khập khiễng, thường xuyên nhón chân hoặc một chân có xu hướng xoay vào trong/ra ngoài cũng là những biểu hiện cần được đánh giá, đặc biệt khi tình trạng kéo dài hoặc ngày càng rõ.

• Hạn chế vận động

Cha mẹ cũng cần chú ý nếu trẻ:

• Khó dạng hoặc gấp một khớp so với bên còn lại.
• Một chi ít cử động hơn bên đối diện.
• Có tư thế bất thường kéo dài.
• Gặp khó khăn khi bò, đứng hoặc đi so với khả năng vận động thông thường của lứa tuổi.

Những dấu hiệu này không đủ để khẳng định trẻ mắc dị tật cơ xương khớp, nhưng là cơ sở để cha mẹ cân nhắc đưa trẻ đi khám.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Không phải mọi bất thường về tư thế hoặc dáng đi đều cần can thiệp ngay. Tuy nhiên, trẻ càng được phát hiện sớm khi có bất thường rõ ràng thì bác sĩ càng có cơ sở để đánh giá và lựa chọn hướng xử trí phù hợp.

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám khi nhận thấy một hoặc nhiều biểu hiện như:

• Hai chân có sự khác biệt rõ rệt về chiều dài hoặc tư thế.
• Một bên chân vận động hạn chế hơn bên còn lại.
• Bàn chân có hình dạng bất thường ngay từ khi sinh.
• Trẻ khó dạng một bên chân khi thay tã.
• Trẻ bắt đầu tập đi nhưng thường xuyên khập khiễng hoặc có dáng đi bất thường.
• Trẻ có biểu hiện đau, sưng hoặc hạn chế vận động khớp.
• Khả năng vận động của trẻ có dấu hiệu chậm hoặc khác biệt đáng kể so với trước đó.

Đặc biệt, những trẻ có yếu tố nguy cơ loạn sản phát triển khớp háng như từng ở ngôi mông hoặc có người thân từng mắc bệnh lý khớp háng thời thơ ấu cần được bác sĩ đánh giá kỹ hơn. Một số hướng dẫn chuyên môn khuyến nghị siêu âm khớp háng ở những trẻ có yếu tố nguy cơ hoặc có dấu hiệu bất thường khi thăm khám.

Cha mẹ không nên tự nắn chỉnh khớp, ép chân hoặc sử dụng dụng cụ chỉnh hình cho trẻ khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Việc can thiệp không phù hợp có thể không giải quyết được nguyên nhân và trong một số trường hợp còn gây thêm tổn thương.

Chẩn đoán và điều trị dị tật cơ xương khớp ở trẻ như thế nào?

Khi trẻ có dấu hiệu nghi ngờ dị tật cơ xương khớp bẩm sinh, bác sĩ sẽ đánh giá dựa trên tuổi, biểu hiện cụ thể, tiền sử và quá trình phát triển vận động của trẻ.

Quá trình thăm khám có thể bao gồm kiểm tra tư thế, hình dạng chi, chiều dài hai chân, biên độ vận động và sự cân đối giữa hai bên. Tùy tình trạng, bác sĩ có thể chỉ định thêm siêu âm, X-quang hoặc các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác.

Ví dụ, ở trẻ nhỏ nghi ngờ loạn sản phát triển khớp háng, siêu âm khớp háng thường được sử dụng để đánh giá cấu trúc và sự ổn định của khớp; khi trẻ lớn hơn, X-quang có thể được sử dụng trong những trường hợp phù hợp.

Điều trị phụ thuộc vào loại dị tật, mức độ bất thường và độ tuổi của trẻ. Một số trường hợp nhẹ có thể cần theo dõi; những trường hợp cần can thiệp có thể được điều trị bằng nẹp, dụng cụ chỉnh hình, vật lý trị liệu hoặc các phương pháp chuyên sâu khác. Một số tình trạng nặng hoặc phát hiện muộn có thể cần phẫu thuật.

Chẳng hạn, với một số trường hợp DDH ở trẻ nhỏ, bác sĩ có thể sử dụng đai Pavlik để giữ khớp háng ở tư thế phù hợp, tạo điều kiện cho khớp phát triển ổn định. Phương pháp điều trị cụ thể cần được quyết định dựa trên kết quả thăm khám và chẩn đoán.

Vì vậy, cha mẹ không nên tự lựa chọn phương pháp điều trị dựa trên hình ảnh hoặc thông tin trên mạng. Phát hiện sớm và theo dõi đúng chuyên khoa là yếu tố quan trọng trong quá trình điều trị các bất thường cơ xương khớp ở trẻ.

Khám và đánh giá dị tật cơ xương khớp cho trẻ tại Bệnh viện Đa khoa TTH Quảng Bình

Những bất thường về hình dáng chi, khớp hoặc vận động ở trẻ nhỏ cần được đánh giá đúng nguyên nhân thay vì chỉ theo dõi tại nhà. Một số tình trạng có biểu hiện rất nhẹ trong những năm đầu đời nhưng có thể ảnh hưởng đến dáng đi và chức năng vận động nếu không được phát hiện, theo dõi phù hợp.

Tại Bệnh viện Đa khoa TTH Quảng Bình, trẻ có các dấu hiệu bất thường về cơ xương khớp có thể được thăm khám, đánh giá tình trạng và tư vấn hướng kiểm tra phù hợp. Tùy biểu hiện cụ thể, bác sĩ sẽ xem xét các phương pháp chẩn đoán cần thiết nhằm xác định nguyên nhân và mức độ ảnh hưởng đến hệ vận động của trẻ.

Việc chủ động đưa trẻ đi kiểm tra khi phát hiện chênh lệch hai chân, bàn chân bất thường, hạn chế vận động, dáng đi khập khiễng hoặc các dấu hiệu khác về cơ xương khớp giúp gia đình có thêm cơ sở để theo dõi sự phát triển của trẻ và can thiệp khi cần thiết.

Cha mẹ không nên chờ đến khi trẻ đau hoặc gặp khó khăn rõ rệt khi đi lại mới đưa đi khám. Khi nhận thấy những dấu hiệu bất thường kéo dài hoặc có sự khác biệt rõ giữa hai bên cơ thể, nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ đánh giá.

Bệnh viện Đa khoa TTH Quảng Bình là địa chỉ để phụ huynh có thể đưa trẻ đến thăm khám và kiểm tra khi có dấu hiệu nghi ngờ dị tật cơ xương khớp bẩm sinh, từ đó được tư vấn hướng theo dõi và điều trị phù hợp với tình trạng của từng trẻ